Omurgalı Hayvanlar Sistematiğinde,
Yavrularını sütle besleyen hayvanlara;
MEMELİ HAYVANLAR sınıfı denir.
Yani süt hayvanlar tarafından yavruları için üretilir.
O zaman sütün oluşması için öncelik yavru oluşmalıdır.
Memeli bir hayvan üremiyorsa süt de üretemez.
….
Süt; yeni doğmuş bir canlının,
tüm ihtiyaçlarını karşılayabilecek
beslenme sıvısıdır…
Anne karnında kanla beslenen bebeği
uzun süre besleyebilecek,
en az kan kadar değerli bir sıvı.
Hele de hemen doğum sonrası oluşan ilk süt,
Kolostrum; ağız sütü..
İçinde, özellikle bağışıklık sistemini destekleyen
antikorların, büyüme hormonlarının, vitamin ve minerallerin,
probiyotiklerin bulunduğu oldukça değerli bir besin.
Doğumdan sonra ilk dört gün üretilen bu süt,
yavruyu dünyaya uyumlandıran en önemli besin.
…..
Memeli hayvanın bir sonraki gebelik ve doğuma kadar geçen,
süt verim dönemine LAKTASYON dönemi denir.
…
Memeli hayvanların yavruları için ürettikleri bu sıvı,
yavrunun günlük ihtiyacından fazla..
Yavru beslenmesi sonrası artan süt,
tüm canlılar için önemli bir besin.
Farklı memeli gruplarının sütleri de farklı değerde.
Evcil yetiştirilen memeli hayvanlardan,
anne sütüne en yakın süt keçi sütü,
….
Keçi sütü,
Koyun sütü,
İnek sütü,
Manda sütü,
Eşek sütü,
En çok gündemde olanlar,
Bu sütlerin kullanım alanları da farklı,
Örneğin koyun sütü çok içmeye müsait değilken,
peynir ve türevlerine çok müsaittir.
Eşek sütü çok içim için tercih edilmez,
daha çok kozmetikte kullanılır.
Manda sütü yoğurtta,
Keçi sütü dondurma ve peynirde,
İnek sütü ise her alanda değerlendirilir besin olarak.
….
En çok süt ineklerden üretilir.
İnek sütü, ineğin türünün alt türlerinde de farklılık gösterir.
Örneğin Holstein ineğin sütü çok,
yağı ve kuru maddesi azdır.
Simental ineğin yağ ve kuru maddesi Jersey'den az, Holstein'dan fazladır.
Jersey kuru maddesi ve yağı yüksek, sütü azdır.
Üreticiler yetiştirme amacına göre
inek alt türlerinden birini seçerler..
Her ne kadar genel özellikleri olsa da
‘’Ağızdan ne verirsen, memeden onu alırsın’’
kanundur yetiştiricilerde.
…..
Hayvancılık sürecimize başlamadan önce,
eş dost ortamlarında niyetimizin sohbetini yapıyorum.
Hayvanları beslemekten,
tohumlamaktan,
sağmaktan,
sütü değerlendirmekten,
eti değerlendirmekten,
buzağıları değerlendirmekten..
Arkadaşım sözümü kesti;
-Gerçekten doğurmayınca süt vermiyorlar mı?
Ben ilk şok olmuştum
bu sorunun karşısında…
Sonra zamanla alıştım,
hayatın başlangıç sıvısı süt hakkında bilinmeyenlere,
….
SÜT,
Bütün ticari döngüm bu sıvı üretim amacı prosesinde,
bir kısır döngü..
Erkek buzağıları ve sütü satıp yem alma süreci ile başlarsak,
dişi buzağılar 14-15 aylık olduklarında kızgınlığa geliyor,
ve onları suni tohumlama ile tohumluyoruz.
45-50 gün sonra gebelik kontrolü yapıyor,
pozitif ise 7 ay sonra doğum bekliyoruz.
Negatifse 21 gün sonra gelecek olan bir sonraki kızgınlığı bekliyoruz.
Birkaç hayvan yetiştiren yerel üreticide bu takip çok kolay olurken,
yüzlerce hatta binlerce hayvanın bulunduğu sürülerde çok kolay olmuyor,
boyun ya da ayaklarına takılan vericilerle takip ediliyor.
Sürü yönetimi ile süreç yönetiliyor.
…
Gebe kalmış bir inek 9 ay sonra doğuruyor,
ilk 3-4 gün kaynattığınızda kesilen,
kolostrum süt veriyor anne,
sonra normal süte dönüyor.
Bu ilk 4 günkü sütü kendi yavrusuna verirken fazlasını,
süzüp şişeleyerek donduruyoruz,
sütü gelmeyen annelerin yavrularını beslemek için.
…
Memeli hayvanlar tarafından üretilen süt
4 hâlde depolanıyor;
1* ÇİĞ SÜT;
İnekten sağılmış, süzülmüş, işlem görmemiş…
Çiğ süt sizin evinizde geleneksel olarak
oynayabileceğiniz bir süttür.
Çiğ sütü aldığınızda kaynatıp kavanoza koyar,
birkaç gün dolapta bekletirseniz,
nefes bir kaymak elde eder,
kaymaktan tereyağı yapabilirsiniz.
Altındaki sütle de oynamaya devam eder, sütlü tatlılar,
yoğurt, peynir yapabilirsiniz.
Peynirin altındaki suyu içebilir,
bakliyatlarınızı ıslayabilir,
hatta içebilirsiniz.
Yasal raf ömrü +4'te
2 gündür.
….
2* PASTÖRİZE SÜT
Çiğ sütün biraz işlem görmüş hâlidir.
Çiğ süt 72-75 dereceye ısıtılıp, hızla soğutulması ile elde edilir.
Daha çok içime ve sütlü tatlılara uygundur.
Yoğurt ve peynir tabii ki yapılır,
ama verimi çiğ süt kadar olmaz.
Yasal raf ömrü +4'te 7 gündür.
….
3* UHT SÜT,
135-150 dereceye kadar ısıtılıp
hızla soğutulan uzun ömürlü, dayanıklı süt.
Daha çok içim ve sütlü tatlılar için tüketilir,
özel üretilmiş aseptik kutularında depolanır.
Yasal raf ömrü oda sıcaklığında en az 6 aydır.
…..
4* SÜT TOZU,
Çeşitli işlemlerle sütün suyunun uzaklaştırılması
ile elde edilen bir süt besinidir.
Daha çok mama ve her türlü sütlü tatlılarda,
endüstriyel mutfakta güvenle kullanılır.
Yasal raf ömrü özel poşetlerinde 1 ila 3 yıl değişir.
…
Hangi hâlde olursa olsun,
Hangi amaca hizmet ederse etsin,
Doğanın mucizesi bu sıvı evimizin bereketi.
Daha uzun saklama çabaları,
Sütün form değiştirmesi…..
İnek bakımı,
Süt sağımı,
Sütün evdeki hikâyesi,
Özellikle sosyal medyada en çok ilgi çeken paylaşımlar,
Çok ilgi çekiyor,
güzel bir hobiye dönüşüyor günlük hayatta.
İnek bakamasa da çiğ sütle oynamak güzel bir uğraş ev ortamında.
…
‘’Dünya öküzün boynuzlarında,
öküz kafasını salladıkça
Dünya sallanıyor’’
Hipotezinin,
mealini düşünürsek doğrulayabilir
ve
teorileştirebiliriz bu bağlamda..
Öküz önemli. Bütün bu süreçte…