Ecz. Sadun Duran’ın ardından…
TARİHE DEĞER KATAN ECZACILAR
O haberi görünce göğsüme kocaman bir kaya düşmüş gibi hissetmiş, olup bitenleri yanımdakilere anlatmakta dağarcığımdaki kelimeler kifayetsiz kalmıştı.
Kdz. Ereğli’de eczacı, araştırmacı-yazar ve memleket sevdalısı Sadun Duran ağabeyden bahsediyorum; Onun hayata vedası haberinden…
Biz fanilere göre her ölüm erkendir de onunki daha da erkendi sanki.
Benim tarih araştırmalarımda Ereğli’nin yeri müstesnadır.
Ereğli tarihi dendiğinde Sadun ağabeyin yeri bambaşkaydı. Gece gündüz demeden her daim kolayca erişebileceğim başucu kaynağımdı. İnsani ve beşeri yönlerini içimde yaşarken, onun hem eczacı hem de tarih araştırmacısı oluşu beni farkında olmadan bambaşka yerlere sürükledi.
Nereye mi?
Bir asır öncesinin Safranbolu’suna uzanıp günümüz Ereğli’sinden çıktım.
Siz de hazırsanız o yolculuğa birlikte çıkalım; tarihin kilometre taşlarında birlikte yürüyelim.
Dertlilere Derman, Hastalara Şifa
Kdz. Ereğli ve Safranbolu…
Batı Karadeniz coğrafyasına renk veren, zenginlik katan, bakanları görmeye mecbur kılan efsunlu şehirler.
Görür görmez büyülenir, tutkuyla bağlanırsınız.
Sizi sizden alıp götürür…
Benim de keşfine doyamadığım, tutkuyla bağlandığım iki şehrin geçmişi binlerce yıl öncesine dayanır; bu anlamda kaderleri birbirine benzer.
Fakat benzerlikleri bununla da sınırlı kalmaz.
Her iki şehrin tarihine ve gelişimine yön veren eczacılar çıkmıştır. Bu ekolün öncüleri de Safranbolu’da Eczacı Mehmet Hidayet Derman, Ereğli’de Eczacı Sabit Duran’dır.
Mezuniyet yıllarını esas alarak önce M. Hidayet Derman’dan başlayalım.
1906 yılında İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi Eczacılık Okulundan mezun olan M. Hidayet Derman, askerlik görevine müteakiben Safranbolu’daki Rum Kilisesi Vakfına ait eczaneyi satın aldı. "Şifa Eczanesi" adıyla vefat ettiği 1957 yılına kadar işletti.
Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini kurarak Milli Mücadelede önemli katkılar sağlar. Kimsesiz ve yoksul çocukların okutulması amacıyla 1920 yılında Safranbolu’da bir yardım cemiyeti kurar.1947 yılında Safranbolu’da ortaöğretimi başlatan kişi olmuştur.
Onun bir başka özelliği yaşadığı dönemin önemli gelişmelerini fotoğraflarla kayıt altına almasıdır. Bu görsel mirasın en değerli parçaları ise 1930’lu yıllarda hizmete giren Karabük-Zonguldak demiryolunun inşası ve Karabük’ün kuruluş yıllarına ait fotoğraflardır.
M. Hidayet Derman’ın kızı Hikmet Hanım ise babasının izinden giderek eczacılık mesleğini seçer ve 1952 yılında "Karabük Eczanesi" adıyla şehrin ilk eczanesini açar.
Babası vefat edince ondan kalan tarihi eczane malzemelerini tam 60 yıl boyunca özenle muhafaza eder. Bu paha biçilmez koleksiyonun bir kısmını "Karabük Eczanesi" adıyla Yeditepe Üniversitesindeki müzeye, bir kısmını da "Şifa Eczanesi" adıyla Safranbolu Kent Tarihi Müzesine bağışlar. Bu haliyle de bir ilke imza atmış olur.
Babasından devraldığı, yöre tarihine ışık tutan fotoğraf arşivini ise anlamlı günlerde sergileyerek halkla buluşturmuş, ilgi duyan araştırmacıların hizmetine sunmuştur. Kardelen dergisi olarak 2012 yılında Safranbolu’da gerçekleştirdiğimiz röportajda arşivini bize açmış, kıymetli bilgilerini bizimle de paylaşmıştı.
Bir dönem Karabük Belediye Başkanlığı da yapan Dr. Necmettin Şeyhoğlu ile evlenen Hikmet Hanım, imza attığı çalışmalarla kentin ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimine unutulmaz katkılar sunar. Yaşamında silinmeyecek izler bırakan Hikmet Derman Şeyhoğlu’nun 2018 yılındaki vefatıyla bayrağı devralacak başka kimse kalmayınca, baba M. Hidayet Derman’ın bir asır önce açtığı o tarihi defter de ne yazık ki kapanmak zorunda kalır.
Ereğli’de Tarihçilerin İlham Kaynağı: Sabit Bey
Ereğli’deki eczacılardan Sabit Bey, Ereğli Ölüce Feneri memuru Derviş Bey’in oğlu olarak 1886 yılında dünyaya gelmiştir. Asıl adı Mehmet Nihat olmasına karşın Harp Okulunu bitirip "zabit" (subay) unvanı almasından dolayı "Zabit Bey" olarak anılmış, zamanla "Sabit Bey"e dönüşmüştür.
Birinci Dünya Savaşı sonunda Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’ye girmiş ve 1923 yılında Eczacılık Sınıfından mezun olmuştur. 1924’te Ereğli’ye gelip "Memleket Eczanesi"ni açıyor. Ereğlililerin "Melek Anne" dedikleri eşi Melek Hanım ise kadınların toplum hayatına dâhil olmasına dair çalışmalar yapmıştır.
Fransızca bilen Sabit Bey, eczacılık mesleği ve sosyal yaşama olan katkılarının dışında yanı sıra tarihe olan merakıyla Ereğli’nin tarihini araştırmaya başlamıştır. Ereğli’nin ilk tarihini yazan kişidir. 1945 yılında tamamladığı çalışması yayımlanmasa bile Prof. Dr. Mübeccel Kıray’ın kitabı gibi Ereğli konusunda yayınlanmış birçok esere-çalışmaya kaynaklık etmiştir.
Babası gibi eczacı olan Sabit Bey’in oğlu Gökhan Bey ise eczacılıkla birlikte siyasetle ilgilenmiş; eczanesinin adını taşıyan "Memleket" gazetesini 90’lı yıllara kadar yayımlamıştır.
Sabit Bey’in torunu, Gökhan Bey’in oğlu Sabit Duran da ailenin üçüncü kuşak eczacısı olmuştur.
Memleket Eczanesi’nin başına geçtikten sonra 2004 yılından itibaren tarihe ilgi göstererek dedesinin basılmayan kitabı üzerine çalışmalar yapmıştır. Dedesinden kalan çalışmaya büyük emek harcayıp zenginleştirerek, ‘Kastamonu ve Bolu Salnamelerinde Ereğli’ adıyla bir kitaba dönüştürmüş ve yayımlanmasını sağlamıştır. Söz konusu kitabı Ereğli’deki eczanesinde ziyaret ettiğimde Sadun Duran’ın elinden almıştım.
Bu çalışmayla yetinmeyip Ereğli tarihine dair iki kitap çalışması daha yapmıştır. Ailede eczacılık mesleğini icra eden son kuşak olan Sadun Duran, tarih araştırmalarıyla da şehre büyük hizmetlerde bulunmuştur.
Üzülerek belirteyim ki, onun hayata vedasıyla Safranbolu’da M. Hidayet Derman’ın yazmaya başladığı, Ereğli’de kendisinin de sahip çıktığı "Tarihe ve Şehre Değer Katan Eczacılar" hikâyesi de nihayete ermiştir.
Sadun Duran’lar kolay yetişmiyor.
Gidenleri hayırla yâd edelim; kalan değerlerimize de sahip çıkalım.
Ebediyete intikal eden Sadun Duran ağabeye Allah’tan rahmet, yakınlarına başsağlığı diliyorum.
Kaynakça
1-Kekeç, İbrahim. (2012). Hikmet Derman Şeyhoğlu ile röportaj. Kardelen dergisi. Sayı 78. DEMOK yayınları. Ankara
2- https://kdzereglifutbol.blogspot.com/2009/11/memleket-eczanesi-ve-eczaci-sabit-nihat.html (E:18.10.2026)
3-https://ereglideyasam.com/2024/09/08/sehrimizin-en-eskilerinden-memleket-eczanesi/ (E:18.10.2026)
