Zonguldak’ın Baştarla mevkiinde yer alan ve uzun yıllar Türkiye Taşkömürü Kurumu’na (TTK) ait olarak kullanılan 69 Ambarları, bugün aktif olarak hizmet vermese de bölgenin hafızasında yaşamaya devam ediyor. Resmî olarak kapatılmış ve farklı amaçlarla kullanılmaya başlanmış olmasına rağmen, bölge halen adres tariflerinde “69 Ambarları” adıyla anılıyor. Peki, bu ismin kökeni nereden geliyor?
Kimi zaman ambarların içinde 69 ayrı bölüm bulunduğu yönünde yorumlar yapılsa da, “69 Ambarları” adının kaynağı bölgede bulunan 69 Nolu Maden Ocağı. Günümüzde kapalı ve hizmet dışı olan bu ocak, giriş kapısı ve konumuyla hâlâ tarihsel yerini koruyor. Eski çamaşırhane binalarının arka kısmında yer alan ocak, Zonguldak madencilik tarihinin önemli izlerinden biri olarak dikkat çekiyor.
69 Nolu Ocağın Kökeni
69 Nolu Ocağın neden bu isimle anıldığına dair birkaç görüş bulunuyor. Bunlar arasında en güçlü kabul gören iddia, ocağın 1869 yılında açılıp üretime başladığı yönünde. Arşiv belgeleri ise ocağın geçmişine ışık tutan önemli bilgiler barındırıyor.
Eski defter kayıtlarında yer alan bilgilere göre, Boyacıoğlu’na ait 69 ve 33 numaralı ocaklar, Zonguldak mevkiinde faaliyet göstermiş durumda. 8 Teşrinievvel 1306 (1890) tarihli kayıtlarda, ocakların hissedar yapısı ve kefalet bilgileri detaylı şekilde yer alıyor. Kayıtlarda, ocağın 40 para üzerinden değerlendirildiği; bunun 35 parasının işletmecilere, 5 parasının ise vefat eden hissedarın varislerine ait olduğu belirtiliyor.
Arşivlerde 69 Nolu Ocak
Mustafa Yüce arşivinde yer alan Ocak Vukuat Defteri kayıtları da 69 Nolu Ocağın konumunu ve mülkiyet yapısını doğruluyor. 26 Eylül 1306 (1890) tarihli belgelerde; ocağın, demiryolunun sol tarafında, Ahmet Bey, Hacı Hüseyin Ağa ve Kara Yuvan’a ait araziler altında yer aldığı ifade ediliyor. Belgelerde ayrıca, Kara Yuvan’dan miras kalan hisselerin Boyacıoğlu’nun damadı Yorki’ye devredildiği ve hisse dağılımının bu şekilde şekillendiği bilgisi bulunuyor.
Ocaklar Nasıl İsimlendirildi?
Zonguldak havzasında, ocaklar başlangıçta numaralandırılmadan önce ocağı açan ve işleten madencinin adıyla anılıyordu. Ancak zamanla ocak sayısının artması ve aynı kişilere ait birden fazla ocağın bulunması, karışıklıkları beraberinde getirdi. Bunun üzerine ocakların numaralandırılması sistemine geçildi.
Numaralandırma sonrası da ocaklar, hem numarasıyla hem de ilk işletmecisinin adıyla anılmaya devam etti. Ocaklar el değiştirse dahi bu isimler değişmedi. Hatta bazı ocakların, günümüze kadar üretim yapmasına rağmen aynı isim ve numarayla faaliyetlerini sürdürdüğü biliniyor.
Bir İsimden Fazlası
Bugün üretim yapılmıyor olsa da 69 Nolu Ocak, Zonguldak’ın madencilik belleğinde önemli bir yer tutuyor. “69 Ambarları” adı ise yalnızca bir adres tarifinden ibaret değil; kentin sanayi geçmişini, emeğini ve yer altındaki zorlu çalışma koşullarını hatırlatan tarihsel bir simge olarak yaşamaya devam ediyor.