Kış aylarının vazgeçilmez lezzetleri arasında yer alan ‘kestane’ tezgâha çıktı. Ancak yerli kestanenin yanı sıra Çin kestanesi adı altında hayvan yemi olarak da kullanılan kestanelerin satılmaya başlandığı iddia ediliyor. Söz konusu kestaneleri yerli kestanelerden ayırt etmek de zor, tatsız ve pişirirken köpürdüğü ifade ediliyor. Yerli kestane fiyatı 200-350 lirayı bulurken, Çin kestanesi 100-150 liradan satılıyor. Kestane üretim bölgelerinde zararlı denilen gal arısının tomurcuk, çiçek ve meyveye zarar vermesi de kestane verimini düşürüyor. 

Bartın'da otobüs yangını! Bartın'da otobüs yangını!

Bursa Teknik Üniversitesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Oğuzhan Sarıkaya, “Bu böcek türü Türkiye’de daha önce olmayan ancak 2014 yılında Türkiye’ye giriş yapan bir tür. İlk tespiti Yalova’da kestane fidanları üzerinde başlıyor, sonra da Bursa’ya yayılıyor. Şu anda Türkiye’deki tüm kestane sahalarına yayılmış durumda. Bazı ağaçlarda yüzde 80’e varan oranda çiçek ve meyve kaybına yol açıyor. Özellikle de Doğu Karadeniz Bölgesi’nde kestane balı üretimini sekteye uğratıyor” dedi.

‘ÖNEMSENMESİ GEREKEN BİR TÜR’

Kestane gal arısının önemsenmesi gereken bir tür olduğunu ve iklim değişikliğine bağlı olarak da geldiğini dile getiren Sarıkaya, “Orman Genel Müdürlüğü birkaç yıl önce mücadele için İtalya’dan gal arısının doğal düşmanını getirdi. Bunun ilk çalışmaları Bursa’da başladı, diğer kestane ormanlarında da biyolojik mücadele laboratuvarları kuruldu. Torymus sinensis denilen bir mücadeleci tür. Bu tabii biyolojik mücadele ve uzun yıllar alacak bir süreç” dedi.

“Bu projede yapışkan tuzaklar yöntemi geliştirdik. Sarı yapışkan tuzak da diyebiliriz. Bu yöntemle çok yüksek oranda gal arısı erginini yumurta bırakmadan tuzaklara çekebildik. Kolay ve ucuz bir yöntem. Oldukça başarılı olduk. Orman Genel Müdürlüğü de uyguladığımız yöntemi kestane ormanlarında uygulanmak üzere 2023 yılında bildirdi. Geliştirdiğimiz yöntem aktif olarak kullanılıyor.”

‘ÜRETİCİ MAĞDUR OLDU’

Sinop’un Erfelek Ziraat Odası Başkanı Ali Koca, birkaç yıldır Sinop’ta gal arısının kestane verimini etkilediğini belirterek, “Kestanelerin büyük bir kısmı bu sebepten dolayı hastalığa yakalandı. Yetkililer buna karşı biyolojik mücadele kapsamında böcek salıyorlar. Fakat bunun için de belirli bir süreye ihtiyaç var. Bölgede üretimde neredeyse yüzde 90’a varan bir düşüş söz konusu” dedi. Aydın’ın Nazilli Ziraat Odası Başkanı Yahya Anlıak, Çin kestanesinin daha önce de geldiğini belirterek, “Ancak bu kadar yüklü gelmiyordu. Bir de bu yıl kestane rekoltesinde Türkiye genelinde neredeyse yüzde 40 azalma var. Bizim burada müstahsilden çıkışı 140-150 lira civarında. Kestanenin maliyeti 80-90 lira çiftçinin elindeki ürünü 2 ayda satılması lazım. Çin kestanesi gelince üretici mağdur oldu. Denetimler artmalı” dedi.

‘HAYVAN YEMİ OLARAK KULLANILIYOR’

Çin kestanesinin tadının olmadığını dile getiren Yahya Anlıak, şöyle anlattı: “Aydın kestanesiyle kıyaslanamaz bile. En büyük sıkıntısı da çarşıda, pazarda Aydın kestanesi diye satılıyor. Aydın kestanesi diye alanlar da tadından dolayı bir daha almaz. Çin kestanesi daha önce de hayvan yemi olarak geliyordu. Çin kestanesi ve yerli kestaneyi tadına bakarak ayırt edebilirsiniz. Görsel olarak birbirine benziyor. Bizimkiler biraz daha koyu renkli, Çin kestanesi biraz daha açık renkte oluyor. Gal arısı konusunda da bizde de bayağı büyük sıkıntı var.”

‘NORMAL KESTANEYE BENZİYOR’

Son dönemde hayvan yemi olarak kullanılan kestanelerin Çin’den geldiğini kaydeden Ali Koca, şöyle konuştu: “Bunu satmaya çalışıyorlar. Pek çok çeşit kestane var. Çin’de üretilen ve yemek için uygun olmayan bir çeşidi piyasaya sürüyorlar. İnsanlar bunu yerken tadını da beğenmiyor. Bizim bölgede yok ama İstanbul tarafında olduğu belirtiliyor. Rengi cansız oluyor. At kestanesi ise yenmeyen ülkemizde de süs ağacı olarak kullanılan kestaneler var onlar yenmez acıdır. Çin kestanesi ise normal kestaneye benziyor ayırt etmesi zor. Tüketici görünüşü kötüyse yaklaşmayacak. Üretim azaldığı için fiyat pahalı 250-350 lira civarında yerli kestane, Çin kestanesinin 100-150 lira olduğu söyleniyor.”

ÇİN KESTANESİ NEDİR?

Çin kestanesi, bilimsel adıyla Aesculus hippocastanum, Avrupa ve Asya'nın yerli bitki örtüsünün bir parçasıdır ve Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde sıklıkla bulunur. Büyük boyutları ve tohumlarıyla dikkat çeken bu bitkinin meyveleri, olgunlaşma sürecini tamamladığında tüketilebilir hale gelir. Ancak çiğ olarak tüketildiklerinde zehirli etkiler gösterebilirler.  Bireylerin sağlığını tehlikeye atan ve zehirlenmelere neden olabilen çin kestanesini ayırt etmek önemlidir.