Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi ve eski Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu Lavuar Alanı projesi ile ilgili gelişmeleri şu şekilde açıkladı: “Değerli Zonguldaklılar, Lavuar Alanı Projesi yavaş yavaş ortaya çıkmaya başladı. Gelinen bu noktada buranın hangi amaçla kullanılacağına kentin tüm paydaşları bir araya gelerek ortak akılla şimdiden kara verilmelidir. Esasen bir proje başlatılmadan hangi amaca hizmet edeceği bellidir. Ama maalesef bizim şehrimizde herşey tersten işliyor. Aynı sorunu Üzülmez Kültür Vadisinde yaşadık. Çok güzel bir restorasyon gerçekleştirildi, ancak hala kullanım amacına karar verilemediği için beklenen fayda alınamadı.
Şimdi aynı durum Lavuar projesinde karşımızda duruyor. Bittiğnde burayı kendi yerel ihtiyaçlarımız doğrultusunda (kütüphane, etüd salonu vesaire) mı işlevlendireceğiz? Yoksa ülke çapında (belki dünyadan bile) insanların da görmek isteyeceği şehre turizm girdisi de sağlayacak bir işlev mi kazandırmalıyız? İlk olarak bu soruyu yanıtlamalıyız. Bu soruya verilecek yanlış yanıt dünya paranın yine çöpe gitmesine neden olacaktır. O nedenle sağduyulu hareket etmeliyiz.
Soruyu yanıtlamadan önce bu projeler nereden çıktı? Amaç neydi? Toplantılarda yer almış bir kişi olarak kısaca bahsedeyim. Bildiğiniz üzere Türkiye Endüstri Devrimi Zonguldak'ta başlamıştı. Bu nedenle devlet devasa sanayi yatırımları yapmış idi. Şimdi bunların çoğunluğu devre dışı kaldı ve endüstri mirası halini aldı. Bir ülke küllerinden nasıl doğdu, nasıl sanayileşti, bunun gelecek nesillere en iyi anlatılabileceği şehir Zonguldak. Bunun bilincindeki bir avuç insan 2000'lerin başından itibaren yoğun bir gayret sarfetti. Bu gayret Sayın Ali Kaban'ın Valiliği döneminde karşılık bulmaya başladı. Sayın Vali periyodik olarak istişare toplantıları düzenledi. Bunun neticesinde bazılarının fikri aşaması tamamlandı, bazılarının ilk temlelleri atıldı. Devrek Baston Parkı, Üzülmez Kültür Vadisi o dönemde başlatılan projelerdi. Yanılmıyorsam Maden Müzesi de bu dönemde hizmete açıldı. Sayın Ahmet Çınar'da bu çalışmaları başka bir boyuta taşıyarak istişarenin yanı sıra bir mimarlık firmasının katılımıyla devam ettirdi. Gökgöl mağarası bu dönemde yeniden şekillendirildi. Lavuar projesinin de fikri temelleri bu dönemde atıldı. Bir toplantıda lavuar alanında önceden yarışma ile belirlenen projenin artık Zonguldak gerçeğini karşılamadığı, alanda bulunan lavuar silolarının dünyanın tek örneği bir endüstri mirası alanı haline getirebileceği düşüncesi kabul gördü. Sonrasında Sayın Mustafa Tutulmaz Vali döneminde Belediye Başkanı Ömer Selim Alan'ın girişimleriyle Ahmet Çınar dönemindeki fikre sadık kalınarak proje hazırlandı ve uygulamaya başlandı.
Yine Mustafa Tutulmaz Vali döneminde Zonguldak'taki Endüstri Mirası çalışmaları Zonguldak Kömür Jeoparkı'nın kurulması ile bir kademe daha yukarı taşındı. Bu dönemde Maden Müzesine Maden Kuyusu Asansör Simulatörü ilave edildi ve Karaelmas Maden Şehitleri Müzesi açıldı.
Şimdi tüm bunları anlatmamın sebebi şu; aslında başlangıçta kömürün çıkarılmasından, enerjiye dönüştürülmesine kadar insanların hayatlarını da içerecek şekilde büyük bir resim planlanmıştı. Zaman içerisinde pazılın tüm parçaları tamamlanarak tüm resim ortaya çıkacaktı. Ancak değişen bürokrasi bazen çalışmalara destek verdi, bazen oralı olmadı. Şu anda da başlangıçtaki amaç unutulmuş gibi görünüyor.
Burada en büyük sorun kazanılan Endüstri Miraslarını kim nasıl işletecek. Sayın Ali Kaban o dönem bir Vakıf kurmuştu bunun için. Bu Vakıf hala aktif aslında. Sonra Sayın Tutulmaz Jeoparkı kurdu. Aslında Jeoparkın statütüsü tam olarak tanımlansa işletme faaliyetlerini rahatlıkla yürütebilir. Ancak bu konuda beklemede.
Sonuç itibarıyla demem o ki, elimizde Maden Müzemiz, Karaelmas Maden Şehitleri Müzemiz var. Üzülmez Kültür Vadisi, Lavuar Alanı, Kandilli Varagel ve benzeri endüstri miraslarımızda doğru bir şekilde işlevlendirilirse altın yumurtlayan tavuğa dönüşürler. Bakınız Almanyada benzer bir maden kompleksinden yılda 6.5 milyon avro gelir elde ediliyor. Hadi bizde ki yarısı kadar olsun. Sayın Valimiz Osman Hacıbektaşoğlu ve kentimizin ileri gelenlerinden Jeopark çalışmalarını yeniden canlandırmalarını arz ediyorum. Lütfen kent paydaşlarıyla istişarede bulunuz. İstişarede bulunan Valilerimiz şehirde güzel işlere imza attılar. Ortak akıl hataları en aza indirgeyecektir.
Son kez vurgulamak isterim ki Lavuar projesi doğru bir işlev ile dünyada türünün tek örneği bir mekan haline gelebilir.
(bazı tarih ve dönemler konusunda hafızam beni yanıltmış olabilir, affola.)
