Okulların açılmasıyla birlikte çocuklarda burun akıntısı, boğaz ağrısı, ateş ve öksürük gibi şikâyetlerde artış yaşanabiliyor. Özellikle kreşe veya ilkokula yeni başlayan çocukların kısa aralıklarla hastalanması, ebeveynlerde “Çocuğumun bağışıklığı mı zayıf?” sorusunu gündeme getiriyor.
Ancak çocukların okul döneminde sık hastalanması her zaman bağışıklık sisteminde bir sorun olduğu anlamına gelmiyor. Kalabalık ortamlarda daha fazla mikroorganizmayla karşılaşılması ve bağışıklık sisteminin farklı enfeksiyon etkenlerini tanıma sürecinde olması, bu dönemde hastalıkların daha sık görülmesine neden olabiliyor.
Kdz. Ereğli Akademi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Engin Uzunosmanoğlu, okul döneminde çocukların sağlığına ilişkin merak edilen soruları yanıtlayarak ailelerin hangi durumlarda dikkatli olması gerektiğini anlattı.
Çocukların yılda kaç kez hastalanması normal?
Okula başlayan çocukların sık sık enfeksiyon geçirmesi aileleri endişelendirse de hastalık sayısı tek başına bağışıklık sisteminin zayıf olduğunu gösteren bir ölçüt değil.
Uzm. Dr. Engin Uzunosmanoğlu’nun paylaştığı bilgilere göre, sağlıklı çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonları yılda ortalama 4-8 kez görülebiliyor. Kreşe veya okula ilk kez başlayan çocuklarda ise bu sayı yılda 10-12'ye kadar çıkabiliyor.
Özellikle okulun ilk yılında enfeksiyonların artması, çocukların daha önce karşılaşmadıkları mikroorganizmalarla temas etmesiyle ilişkili olabiliyor.
Peki, sık hastalanan bir çocuğun sağlık durumunun normal seyrettiği nasıl anlaşılır?
Çocuğun iki hastalık arasında neşeli, hareketli ve iştahlı olması, boy ve kilo gelişiminin düzenli devam etmesi ve enfeksiyonlardan sonra toparlanabilmesi olumlu göstergeler arasında yer alıyor. Bununla birlikte hastalıkların sıklığı kadar şiddeti, seyri ve çocuğun genel sağlık durumu da önem taşıyor.
Geçmeyen öksürük neyin belirtisi olabilir?
Okul döneminde ebeveynlerin en çok zorlandığı durumlardan biri de çocuklarda haftalarca devam eden öksürük. Bir enfeksiyonun ardından öksürüğün bir süre daha devam etmesi mümkün olsa da uzun süren şikâyetlerin yalnızca soğuk algınlığına bağlanmaması gerekiyor.
Uzm. Dr. Engin Uzunosmanoğlu, çocuklarda dört haftadan uzun süren öksürüklerin nedeninin araştırılması gerektiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Öksürük, vücudun solunum yollarını korumak için geliştirdiği doğal bir reflekstir. Üst solunum yolu enfeksiyonlarının ardından bir süre devam edebilir. Ancak çocuklarda dört haftadan uzun süren öksürüklerin nedeninin araştırılması gerekir. Astım, alerjik hastalıklar, geniz akıntısı ve uzamış bakteriyel bronşit gibi farklı durumlar uzun süreli öksürüğe yol açabilir.”
Özellikle gece artan, hareket ederken belirginleşen veya balgamlı şekilde devam eden öksürükler dikkatle değerlendirilmeli. Bu belirtiler tek başına belirli bir hastalığı göstermez ancak altta yatan nedenin belirlenmesi açısından önem taşır.
Öksürüğün ne zaman başladığı, hangi saatlerde arttığı, çocuğun uykusunu etkileyip etkilemediği ve başka belirtilerin eşlik edip etmediği, hekim değerlendirmesinde yol gösterici olabilir.
Her ateşte ve öksürükte antibiyotik kullanmak doğru mu?
Çocuk hastalıklarında yapılan önemli hatalardan biri, her ateş veya öksürük durumunda antibiyotik kullanılması gerektiğinin düşünülmesi.
Solunum yolu enfeksiyonlarının önemli bir bölümü virüslerden kaynaklanıyor. Antibiyotikler virüslere karşı etkili olmadığı için bu tür enfeksiyonlarda gereksiz kullanımları iyileşmeyi sağlamadığı gibi antibiyotik direncinin gelişmesine de katkıda bulunabiliyor.
Uzm. Dr. Engin Uzunosmanoğlu, tedavinin çocuğun şikâyetleri ve muayene bulgularına göre belirlenmesi gerektiğini vurguluyor.
Bu nedenle daha önce kullanılan bir antibiyotiğin yeniden başlanması, evde kalan ilaçların kullanılması veya başka bir çocuğa verilen tedavinin uygulanması doğru değil. Antibiyotik gerekip gerekmediğine hekim karar vermeli.
Çocukları okul döneminde hastalıklardan korumak için neler yapılmalı?
Enfeksiyon riskini tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da günlük yaşamda alınacak basit önlemler, hastalıkların yayılmasını azaltmaya yardımcı olabilir.
Uzm. Dr. Engin Uzunosmanoğlu, ailelerin özellikle şu alışkanlıklara dikkat etmesini öneriyor:
-
El hijyeni: Çocuklara yemeklerden önce, tuvalet sonrasında ve dışarıdan geldiklerinde ellerini sabunla yıkama alışkanlığı kazandırılmalı.
-
Yeterli uyku: Yaşa uygun, düzenli ve kaliteli uyku desteklenmeli.
-
Dengeli beslenme: Çocukların büyüme ve gelişim ihtiyaçlarını karşılayan, çeşitli besinlerden oluşan bir beslenme düzeni oluşturulmalı.
-
Ortamların havalandırılması: Ev ve sınıf gibi kapalı alanlar düzenli olarak havalandırılmalı.
-
Aşı takvimi: Çocukların aşıları takip edilmeli ve önerilen aşılar zamanında yaptırılmalı.
-
Öksürme ve hapşırma alışkanlığı: Çocuklara öksürürken veya hapşırırken ağızlarını dirsek içiyle kapatmaları öğretilmeli.
Ayrıca hasta olan çocukların belirtilerini ve genel durumunu takip etmek, gerektiğinde sağlık kuruluşuna başvurmak ve okul ortamında hijyen kurallarına uyulmasını desteklemek de önem taşıyor.
Hangi belirtilerde doktora başvurulmalı?
Çocuğun sık hastalanması kadar hastalıkların nasıl seyrettiği de önemli. Uzayan veya tekrarlayan şikâyetlerin değerlendirilmesi, olası nedenlerin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Uzm. Dr. Engin Uzunosmanoğlu, özellikle uzun süren öksürük, tekrarlayan yüksek ateş, belirgin halsizlik ve kilo kaybı gibi belirtilerin ihmal edilmemesi gerektiğini belirtiyor.
Nefes almada güçlük, dudaklarda veya ciltte morarma ya da ciddi genel durum bozukluğu gelişmesi hâlinde ise acil tıbbi değerlendirme gerekiyor.
Çocuğun sık enfeksiyon geçirmesine büyüme ve kilo alımında gerilik, ağır veya olağandışı enfeksiyonlar ya da tedaviye rağmen düzelmeme eşlik ediyorsa çocuk doktoruna başvurulması önem taşıyor.
“Her çocuğun sağlık durumu ayrı değerlendirilmelidir”
Okula başlayan çocukların zaman zaman hastalanmasının beklenebilen bir durum olduğunu belirten Uzm. Dr. Engin Uzunosmanoğlu, ailelerin yalnızca hastalık sayısına odaklanmak yerine çocuklarının genel sağlık durumunu takip etmeleri gerektiğine dikkat çekiyor.
Çocukların hastalık dönemleri arasında nasıl oldukları, büyüme ve gelişimlerinin devam edip etmediği ve enfeksiyonlardan sonra ne kadar sürede toparlandıkları, değerlendirmede dikkate alınması gereken unsurlar arasında bulunuyor.
Ebeveynlerin gereksiz ilaç kullanımından kaçınması, uzun süren belirtileri göz ardı etmemesi ve ihtiyaç duyulduğunda uzman görüşüne başvurması, okul döneminin daha sağlıklı geçirilmesine katkı sağlayabiliyor.
