Zonguldak’ın Kozlu bölgesinde 1940’lı yıllarda yaşanan bir olay, Türkiye sanayi tarihine unutulmaz bir iz bıraktı. Demirci Deli Salih Usta olarak bilinen Salih Sandıkçı, hurda parçaları kullanarak kendi imkânlarıyla bir yerli buharlı lokomotif yaptı.
1900 yılında Trabzon’da doğan Salih Usta, okuma yazma bilmemesine rağmen demir işçiliğinde üstün bir yeteneğe sahipti. Çeliğe su vermeyi ustalıkla bilen, eline geçen her demir parçasını bir alete dönüştürmekten büyük heyecan duyan bir zanaatkârdı. Madenler devletleştirilmeden önce İtalyan ve Fransız ustalarla çalışan Salih Usta, sonrasında Ereğli Kömürleri İşletmesi’nde (EKİ) demirci olarak görev aldı.
1940’lı yıllarda, her şeyin dışarıdan ithal edildiği dönemde, Salih Usta hurda malzemelerden bir lokomotif yapmaya karar verdi. “Devlet bunların yenisine dünyanın parasını veriyor, ben bunlardan çalışır vaziyette bir lokomotif yaparım” diyerek işe koyuldu. Dönemin EKİ Genel Müdürü İhsan Soyak’tan mesai saatleri dışında çalışma izni aldı ve kısıtlı imkânlarla işe başladı. Oksijen kaynağı, hidrolik pres ya da matkap yoktu; kesme ve birleştirme işlemleri tamamen kızdırılmış demirlerin dövülmesiyle yapılıyordu.
Aylar süren emeğin ardından lokomotif tamamlandı. Ancak ilk denemede lokomotif çalışmadı. O an orada bulunan yöneticiler alaycı bir tavırla ustaya ceza kestiler. Fakat Salih Usta pes etmedi. Kızıyla nişanlı olan genç mühendis Hüseyin Öztek ile birlikte lokomotifi söktüklerinde boruların içlerinin kumla doldurularak sabote edildiğini fark ettiler. Tüm parçaları temizleyip yeniden monte ettikten sonra lokomotif başarıyla çalıştı.
30 numaralı plaka verilen bu yerli lokomotif, 1941’den 1970’lerin sonuna kadar Kozlu–Üzülmez hattında kömür ve yolcu taşımacılığında kullanıldı. 1980’lerde hurdaya ayrılan lokomotif, bugün kargo alanında bulunan benzeriyle anılıyor.
Salih Usta’nın azmi, zekâsı ve emeği, Zonguldak’ın sanayi tarihine bir gurur hikâyesi olarak kazındı. Onun en büyük destekçisi olan damadı, rahmetli Zonguldak Belediye Başkanı Hüseyin Öztek ile birlikte bu başarı, bölgenin üretim ruhunu simgeleyen bir efsaneye dönüştü.
Zonguldaklılar olarak, Demirci Deli Salih Usta’nın emeğini ve mirasını her zaman saygıyla anıyoruz.