banner3

banner17

Zonguldak'ta antik nehir isimleri

Batı Karadeniz coğrafyasının sık ormanlık oluşu ve her mevsim yağan yağmurları ile bir çok dere ,nehir, ırmak gibi boyutlarda su akışının olmasını sağlamış. Zonguldak Tarih Editörü Hayati Yılmaz antik nehirleri anlattı
Zonguldak 14.05.2022, 12:14
320
Zonguldak'ta antik nehir isimleri

Batı Karadeniz coğrafyasının sık ormanlık oluşu ve her mevsim yağan yağmurları ile bir çok dere ,nehir, ırmak gibi boyutlarda su akışının olmasını sağlamış. Bu bölgede yerleşim yerleri iki dağ arası olduğundan, hemen hemen her yerleşime neredeyse bir dere düşmektedir. Fakat çoğunluğu kısa mesafe ve cılız akan ,yılın belirli aylarında ise şiddetlenen bir yapısı vardır. Bölgeyi adeta bir duvar gibi çevreleyen Bolu dağlarını aşan bir tek Filyos Irmağı olmuştur.

Çakraz Deresinin, M.Ö yıllarını gösteren haritalarda Antik ismi "Egiales Flux’dur.

Amasra Deresi (Bugün, sadece Amasra sahiline, şehir kanalizasyonu ile akışı sağlanıyor.) Antik adı Sita Fleu'dur.

Bartın Çayı :Kızlar deresi olarak adlandırılan Bartın Çayı ; Bartan, Parthenius , Ordeiri adları ile günümüze kadar isimlendirilmiştir. Bölgenin en önemli su kaynaklarından biridir. Anadolu'da iç kesimlerine doğru tekne yüzdürülen tek nehir olarak da bilinir.

Panderaki Quintus Smyrnaeus adlı yazarın "Psthomerica" adlı eserinde, bu ırmağı şiirsel sözlerle anlatmış .

"Sessiz akıntısıyla, yeşil topraklarda

yağ gibi hafif hafif akıp,

suları parıltılı Karadeniz'e dökülen ırmak" "

diye bahsetmiştir. Kraliçe Amatris‘in yakınlarındaki kadınları alarak yıkandığı nehir olduğundan, bu nehre "Kızlar Nehri" adı verilmiş.

Mugada : Bartın-Filyos arasında kalan sahilidir. Bu sahile dökülen ince bir dere vardır. Kızılkum tepeliklerden akan bu suyun antik adı Psllisi'dir.

Mugada'nın hemen yanında bulunan Kızılkum’a akan dere ise ; tam belli olmamakla birlikte bu yer “Papanlos” olduğundan , "Papanlos"u şimdilik Kızılkum deresi olarak not geçelim.

Filyos Irmağı . Billeum, Fillias, Salyus, Filbas, Tiiu, Gerede, Soğanlı Su , Ulu Çayı gibi çeşitli adları olan bir akarsudur. Bölgenin en uzun ırmağıdır.

Antik dönemlerde adı genelde ”Fillias“ olarak geçmesine rağmen, daha farklı isimleri de olmuş. Tion Antik şehrin Nekrapol'ü önünden, Karadeniz'e dökülen nehir, Fillias ve Filbas adları ile ; bugün telaffuz ettiğimiz ”Filyos„ adının kaynağıdır.

“Filyos Irmağı” iki ana koldan gelerek denize ulaşır.

Yenice - Karabük tarafından gelen kola “Soğanlı Su“ , Devrek tarafından gelen kola ise “Gerede Su veya Bolu Su ” adı verilir.

Aslında bu iki kolun Antik adları da vardır. Billeum, Yenice tarafından gelen suyun adıdır. Devrek tarafından gelen kola ise “Ladon” adı harita kaynaklarında gözükmektedir.

Filyos Nehri'nin Bolu‘ya kadar uzanan kolları vardır. Köroğlu Dağları, Bolu Dağları ve Ilgaz Dağlarından gelen suları toplayıp, bir araya getirerek Karadeniz‘e dökülür.. 228 kilometre uzunluğundadır.

Yenice Nehri, Köroğlu Deresi, Ulu Su, Gerede Çayı, Melan Çayı, Akçay, Soğanlı Çayı gibi birçok kollarıyla da bilinir. İki ana kolu besleyen bir çok dereleri vardır. Karasu, Araç Çayı, Ilgaz Çayı, Gökçe su.

Koca Su Irmağın değişik kollarının adlarıdır.

Çatalağzı -Muslu yönlerinden gelip Kazköy sahilinde birleşen derenin adı Sarı Deredir. Bu derinin Çatalağzı tarafında iki kolu daha vardır. Gelik Su ve Mağara Suyu dur. Bölgede kömür ocakları açılmasından sonra kömürün yıkanması işlemi ile Gelik tarafından gelen kol siyah şlam aktığından ,Kara Dere adını almıştır. Bu derenin Antik adları Psylla ve Psyllium'dur.

Kilimli Deresinin Antik adları Crenidibus, Cuelinelli, Crenides , Kilos 'dur. Crenides zaten “Pınarcık” anlamı taşır.

İnağzı Deresi ; Bugün varlığı görünmese de aslında İnağzı'nın eski adı İnsu'dur. Buraya akan dereden adının geldiği düşünülebilir.

Zonguldak Şehir Merkezinde limana dökülen derenin tam adı aslında yoktur.

Dereler genelde döküldüğü sahilin adını alır fakat; Zonguldak'taki bu dere denize ulaşmadan sadece 50 metre kala iki koldan geldiği için , Üzülmez Deresi denmekte , bazen de Çaydamar Deresi olarak telaffuz edilmektedir. Bu dereye Zonguldak'ın Namı-diğer Karaelmas adı da verilmektedir.

Orhan Veli Kanık'ın 1946 yılında yayınlanan bir şiirinde bu dereden bahseder. Derenin siyah akmasını, işçinin alın teri ile denk getirmiştir.

"Siyah akar Zonguldak'ın deresi

Yüz karası değil, kömür karası

Böyle kazanılır ekmek parası"

Dere tanımı aslında bu su için oldukça hafif kalır. Yılın belirli günlerinde taşıdığı su miktarı bir nehir büyüklüğünde olduğundan, taşkınlara sebep olmaktadır. Bu derenin Antik adları , Callichorus, Soonautes, Jaruk olarak kayıtlarımdadır.

Kozlu‘ya dökülen derenin adı Çatal Deredir. Fakat henüz kayıtlarımda Antik adı bulunmamaktadır.

Ilıksu Deresi aslında çok cılız bir dere görünse de, bölgede ve dünyada bilinen en ünlü deredir. Zira bu dere, bir zamanlar bölge sınırı olarak belirlenmişti. Pafyagonya ve Bithynia sınırı idi. Ilıksu‘un anlamı; adından da anlaşıldığı gibi kaynak su olduğundan ılık akar.

Antik adı Oxinas Flux'dur.

Köseağzı sahiline dökülen dere, Kesseh Irmağı adı ile tarihte yerini alır. Bu dereye "Metroom" adı da verilmiştir.

Antik haritalarda Cehennemağzı‘ndan çıkan suyun oluşturduğu dere, Çığlık Plajına döküldüğü tasvir edilir.. Cehennemağzı Mağarası‘ndan çıkan su, Aceron Flux, Acerusia adıyla yer alır. Antik Yunan efsanelerinde anlatılan hikayelerde, kutsal olarak görülür. “Kano ve Kanyon” adı bu dereden geldiği sanılmaktadır.

Ereğli/ Gülüç sahiline dökülen derenin Antik adı Lycus ,bugünkü adı Aydınlar Çayı'dır.

Kozlu açıklarından doğar, Ereğli'de denize ulaşır.

Gülüç Irmağı, uzunluğu 30 -35 kilometre civarındadır. Yine Amatris‘in Heraklia yıllarında, kadınlarla yıkandığı dere olduğu düşünülmektedir. Bu yüzden Bartın Çayı gibi burası da "Kızlar Deresi" olarak bilinir.

Ereğli‘ye dökülen diğer dereler : Han Deresi, Kemer Deresi, Hörgüç deresi,

Kurtsuyu Deresi, Tabakhane Deresi (Pences Deresi) Kabasakal Deresi

Alaplı Çayı : Cales ,Cachetus Diedoro, Samako ,Lipo olarak şehrin antik adları ile belirtiliyor.

Akçakoca Deresi : Çayağzı Deresi olarak adlandırılır. Antik adları Eletas flux, Elaeus , Diapolis, Dedeca, Lippos‘tur

Bölgenin diğer ırmağı Melen Çayı‘dır. Akçakoca-Karasu arasında denize dökülen bir nehirdir. Antik adı Hypium Flux’ tur.

Bölgenin son ırmağı, Sakarya Irmağıdır.

Bu zamana kadar tarihte ,Zonguldak'ın da içinde bulunduğu bölgede ,son sınır olarak belirlenmiştir. Antik adı Sanggarius'dur.

Bu isimleri bu zamana kadar elimde tutuğum Antik harita ve yazılardan derleyerek belirledim.

Bu bilgilerle de "daha iyi anlaşılması" için harita oluşturdum.

Zonguldak'ın Antik tarihini merak edenler için, bilgilerine sunarım.

Kaynak: HABER MERKEZİ
Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Pendikspor Futbol 34 77
2. Amed Sportif Faaliyetler 34 57
3. TECO Karacabey Belediyespor 34 56
4. Isparta 32 Spor 34 55
5. Tarsus İdman Yurdu 34 55
6. Anagold 24Erzincanspor 34 54
7. Bucaspor 1928 34 53
8. Kırşehir Belediyespor 34 49
9. Ankara Demirspor 34 49
10. Weecoins Kırklarelispor 34 47
11. Şanlıurfaspor 34 46
12. Nazilli Belediyespor 34 45
13. Uşakspor A.Ş. 34 40
14. CriptoSwaps Zonguldak Kömürspor 34 38
15. Pazarspor 34 34
16. Akhisarspor 34 31
17. Karatay Termal 1922 Konyaspor 34 29
18. Eskişehirspor 34 22
19. GMG Kastamonuspor 0 0
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Günün Anketi Tümü
1.100 TL Bayram ikramiyesi yeterli mi yetersiz mi? 1.100 TL Bayram ikramiyesi yeterli mi yetersiz mi?
Gelişmelerden Haberdar Olun
@