Zonguldak kömür havzasının tarihine damga vuran isimlerden biri, Devrekli Ethem Çavuş oldu. Henüz 14 yaşındayken devlet zoruyla madenciliğe başlayan Ethem Çavuş, 1867’de çıkarılan nizamnameyle birlikte köyünden seçilen ilk “mükellef” işçilerden biri olarak ocaklara gönderildi.
O dönemde Ereğli ve çevresindeki 14 bölgeden 15-50 yaş arası erkekler madenciliğe mecbur tutuluyordu. Köy muhtarları, kimin madene gideceğini belirliyor, ödemelerden ve kaçakların cezalandırılmasından sorumlu tutuluyordu. Ethem Çavuş’un köyünde muhtar, güreş müsabakalarıyla güçlü olanları seçmiş, küfeleri taşıyabilecek yedi kişiden biri olarak Ethem’i madene yollamıştı.
Zorunlu Emek, Ölümle İç İçe Hayat
Ethem Çavuş ve arkadaşları ayda 12 gün ocakta, 12 gün köylerinde çalışıyor; yol için 3 gün ayrılıyordu. Askerlikten muaf tutulan bu işçiler, çoğu zaman ödemelerini kumaş ve bezle alıyor, nakit para bulmakta zorlanıyordu. Gürcülerin işlettiği bir ocakta ilk kez nakit ödeme alan Ethem, 12 mecidiye kazanarak ailesinin borçlarını kapatmıştı.
Madencilik yıllarında sık sık göçük ve kazalara tanık olan Ethem Çavuş, 77 kişinin öldüğü bir grizu patlamasından su kanalına düşerek kurtuldu. Defalarca ölümle burun buruna gelen Çavuş, bir göçükte saatlerce toprak altında kalmış, kurtarma çalışmaları sırasında “Deli Ethem öldü” sözlerini duymuş, ancak hayatta olduğunu seslenerek kanıtlamıştı.
Çavuşluğa Yükselen Bir İşçi
Küfecilikten saççılığa, kesicilikten vagonculuğa kadar birçok işi yapan Ethem Çavuş, sonunda çavuşluğa yükseldi. Ancak en tehlikeli görev olan gaz kontrolünde çalışmadı. Bu işi yapan işçiler, ellerindeki ateşle gazı test ederken patlamalara maruz kalıyor, diğerlerinden daha yüksek yevmiye alıyordu.
Hatıratında Ölümün Gölgesi
Altmışlı yaşlarında yazar Ahmed Naim’e hatıralarını anlatan Ethem Çavuş, madene gönderilen yedi kişiden yalnızca ikisinin hayatta kaldığını söyledi. Hayatı boyunca gördüğü sayısız ölüm karşısında bir noktadan sonra “insanın hiçbir şey hissetmediğini” dile getirdi. Ölümün kendisinde merak uyandırdığını, “Taş neresine isabet etti?” diye düşündüğünü aktardı.
