Kdz. Ereğli Şahinde Hayrettin Yavuz Bilim ve Sanat Merkezi, danışman öğretmen Müzeyyen Merve BAKANGÖZ ve takım üyeleri Ela DEMİRALAY ile Batuhan TEKTAŞ’ın yer aldığı Tecnoevangers Takımı, geliştirdikleri Silent Guard projesiyle Engelsiz Yaşam Teknolojileri kategorisinde yarışacak. Teknolojiyi sosyal faydayla buluşturan proje, herkes için daha güvenli bir yaşam alanı oluşturmayı hedefliyor.

Cumhuriyet Ortaokulu’ndan danışman öğretmen Ceren AKBAŞ, takım kaptanı Oğuz Koray BARAN ve takım üyesi Arda AKBAŞ, İnsanlık Yararına – Afet Yönetimi kategorisinde geliştirdikleri “Seralarda Su Baskınını Önleme Sistemi” ile finallere katılıyor. Proje, iklim değişikliğinin yol açtığı afetlere karşı ülkemiz için daha dayanıklı bir tarım modeli geliştirmeyi amaçlıyor.

Kdz. Ereğli İlçe Millî Eğitim Müdürü Harun AKGÜL, proje sürecinde emeği geçen okul yöneticilerini, öğretmenleri ve öğrencileri tebrik ederek, TEKNOFEST gibi prestijli bir organizasyonda ilçemizi temsil etmenin büyük bir gurur olduğunu vurguladı. AKGÜL, gençlerin ileride çok daha büyük başarılara imza atacaklarına inandığını belirterek sözlerini şu ifadelerle tamamladı:
“Bu istikrarlı yükseliş, Kdz. Ereğli’nin eğitim vizyonunu ve gençlerimizin azmini tüm Türkiye’ye kanıtlamaktadır. Öğrencilerimizin ve öğretmenlerimizin azim ve gayretleriyle ulaştıkları bu başarıyla gurur duyuyor, ilçemizi en iyi şekilde temsil edeceklerine olan inancımı bir kez daha dile getiriyorum.”

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (ZBEÜ) Eczacılık Fakültesi öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Gülay Dilek, Tıp Fakültesi öğretim üyesi Doç. Dr. İshak Özel Tekin ve Gazi Üniversitesi Fen Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Ali Dişli birlikte, kanser hastalıklarının tedavisi için bileşik geliştirdi. “Selenotetrazol Halkası İçeren Pürin Analogları” TÜBİTAK 3001 projesi ile kanser tedavisinde kullanılması amaçlanan ilaç adayı bileşik, ZBEÜ Teknoloji Transfer Ofisi Koordinatörlüğünün başvurusu neticesinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından değerlendirilerek Patent Tescil Belgesi almaya hak kazandı.
Bileşikler; melanoma, over, lenfoma ve indüklenmiş periferik kan lenfositleri gibi hücre hatlarında test edildi ve günümüzde kanser tedavisinde kullanılan 6-merkaptopürin bileşiğinden daha etkili olduğu gözlemlendi.
Kemoterapi uygulamalarında genellikle bulunan kükürt, azot ya da oksijen atomlarının yanı sıra selenyumun da kullanımını araştıran çalışma neticesinde üretilen ilaç olmaya aday olan bileşik, kemoterapi sırasında bağışıklık sistemi ve diğer normal dokularda yaşanabilecek hücresel hasarın restorasyonda da kullanılabilecek.

"Bizim bileşiklerimiz daha kararlı"
Doktor Öğretim Üyesi Gülay Dilek, sentezledikleri bileşiğin kanser hücreleri üzerinde diğer bileşiklere göre çok fazla etki gösterdiğini gözlemlediklerine dikkat çekti. Dilek, "Biz bu çalışmada selenyum ve tetrazole içeren pürin türevleri sentezledik. Pürin türevleri zaten onlarla ilgili kemoterapi ilaçları mevcut. Bizim diğer pürin türevlerinden farkı selenyumla ilgili çalışmalar çok azdı. Selenapürin içeren bileşikler çok kararsız olduğu için bununla ilgili yapılan çalışmalar üzerine çok fazla gidilmemişti. Çok etkili oldukları halde. Biz selenapürin içeren bileşikler sentezledik ama bizim bileşiklerimiz daha kararlı. Biz bu bileşiklerin aynı zamanda sentezlediğimiz bu bileşiklerin aynı zamanda kükürt türevine benzer kükürt içeren bileşiği bileşiği ile kıyasladık. Ondan daha fazla etki gösterdiğini gördük, kanser hücreleri üzerinde. O yüzden de patent almaya karar verdik" şeklinde konuştu.

"Gelecek vadeden ilaca dönüşme potansiyeli yüksek bir türev"
ZBEÜ Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İshak Özel Tekin de dört yıllık süreçten sonra bileşiğin patent onayını aldıklarını ifade etti. Elde edilen ürünlerin üç değişik kanser tipine etkisini araştırdıklarını ifade eden Özel, şöyle dedi:
"Gülay hocamın sentezlediği bileşiklerin sentezleme macerası aslında biraz zorlu bir macera oldu. Ama sonrasında elde eden ürünlerin üç değişik kanser tipinde etkisini araştırdık. Cilt kanseri olan malign melanom da over kanserinde ve lenfomadaki etkilerini çalıştık. Kendi laboratuvarımızda hem hücre üzerindeki toksik etkilerini kanser hücresi üzerindeki toplu etkilerini hem de DNA sentezine olan etkilerini gösterdik. Yayınımız 2023 yılında çok değerli makale tarafından da dikkat çekti. Mevcut potansiyel ilaçlara alternatif olabilecek yeni moleküller arasında yer aldı. Bu da bir ümit verdi. Evet şu an bir ilacımız yok. Ama bir ön ilacımız ilaç olabilecek ve yüksek potansiyeli olan bir ürünümüz var. Ve bu ürünün tamamen tasarlanması ve deneylerin yapılması Hocamın yürütücülüğünde gerçekleşti. Patent sürecimiz aslında çok zorlu bir süreç oldu. Dört yıl sürdü. Yani dört yılın sonrasında onayımız geldi. Ama sonuçtan mutluyuz. Çünkü dünyada selena tetrazole halkasıyla böyle bir ürün yok. Bizim ürünümüz dışında. Gülay hocanın sentezlediği dışında. Ve oldukça da etkin, gelecek vadeden ilaca dönüşme potansiyeli yüksek olan bir türev olduğunu düşünüyoruz açıkçası."

Bakterinin çok işlenmemiş gıdalarda, en çok da sebzelerden oluşan ev tipi konservelerde görüldüğünü açıklayan Prof. Dr. Cömert, şu ifadeleri kullandı:

"En uygun gıdanın ev yapımı konserveler olduğunu biliyoruz. Tekniğine uygun hazırlanmamışsa bu konserveler hazırlanırken bakterilerin sporları olabiliyor. Ağzını sıkıcı kapattığımız zaman bu ortamda, oksijensiz ortamı da sevdikleri için, kolaylıkla çoğalıp bol miktarda toksin üretebiliyorlar. Yine en kuvvetli toksinlerden bir tanesi, vücutta tutunduğu zaman 6 ay gibi ömürleri var. Etkilenen bireylerin çok uzun süre gözlem altında tutulmaları gerekli. Ek konserveler tüketildikten sonra, 18-36 saat sonra kişilerde çift görme, yutamama, ses kısıklığı, kabızlık ve solunum güçlüğü tablosu ortaya çıkabiliyor. Mümkün olan en kısa zamanda müdahale edilmesi gerekmektedir."

'HER SEFERİNDE YENİ KAPAK ALMAMIZ GEREK'

Konserve yapılırken her seferinde yeni kapak kullanılmasını öneren Prof.Dr. Cömert, "Konserveleri üretirken kullandığımız, kavanoz kapakları steril etmemiz ve tam kapandığından emin olmamız gerekiyor. Her seferinden yeni kapak almamız gerekmektedir. Üretim sonrasında geniş su dolu tencerelerde kavanozun tam olarak daldırılarak 1 saat kaynatılması, içinde varsa eğer, öldürme yönünde yarar sağlıyor. Daha da ideali basınçlı bir sıcaklık uygulanması, konservelere düdüklü tencere gibi bir ortamda 15 dakika bekletilmesi, oldukça iyi bir korunma sağlar. Yine kullanmadan önce kavanozun ısıtılması, 80 santigrat derecede 15-20 dakika arasında tutulması toksinin yok edilmesi açısından önemli bir önlem olarak ifade edilmektedir. Konserveyi yemeden önce kapakları kontrol etmek gerekmektedir. Konservenin kapakları içe doğru bombeli olmalıdır. Dışa doğru bombe yapmışsa bu bakterinin oluştuğuna işarettir. Bu koşullara dikkat edilen üretimlerde bir sorun yaşanmayacaktır. Nadir olarak görülen bir klinik tablo hiçbir zamanda yüzde yüz olmayacak diyemeyiz."

Askeriyeden sonra bu yer,misafirhane olarak kullanıldı.

Bir ara Çinlilere tahsil edildi.

Bu tepenin mükemmel görüş açısı bulunmaktadır.Bu sebep ile antik bir tepe olma olasılığı var.

Kilimli Aseri Tepe Tesis

Strabon ,bu bölgeden M.Ö 70 yıllarında geçtiğinde, aslında bu tepenin adını vermez.Günümüze kadar ulaşan en önemli kitabı,bugün "Antik Anadolu Coğrafyası "adı ile yayınlanan Strabon, Kilimli`den yürüyerek 30 stadia yani 5520 metre ya da 18.000 adım mesafe ölçmüş ve bugün adı Kilimli olan yerleşim yerinden bahsederken ”Krenidai” olduğunu belirtip, buradan hareket ederek bir tepe aştığını ve hemen bu tepenin ardında “Psylla Emperion `a geldiğini vurguluyor.

Psylla Emperion`dan bahsederken burada büyük bir pazar kurulduğunu yazar.(Emperion ; pazar yeri anlamına geliyor )

Strabon buranın az ilerisinde balıkçılık yapıldığını da belirtmiş.

Strabon`un bahsetmediği fakat antik haritalarda görünen ismi ile Kilimli Tepesi`nin adı Kyslia olarak geçiyor.

işin ilginç tarafı; Çatalağzı`nın antik ismi de “Psylia” olduğuna göre, tepenin ismi ile sadece bir harf farklılığı bulunması, tepenin daha çok Çatalağzı ile ilişkilendirildiği görünüyor.

Aynı haritada, bu tepenin Çatalağzı (Psylia) uzantısı (Kilimli Tepesi ile Yaka Mahallesi arasında ki yükselti.) Kehsen Dağı ismi ile gösteriliyor.( Kehsen Dağı denilen tepenin en yüksek yeri de 200 M) olarak gösteriliyor.

Kilimli Tepesi`nin Çatalağzı uzantısında ,70-80 yıl öncesine kadar iki türbe bulunduğu ve bu mezarlıklara “Büyük Türbe” ve Küçük Türbe olarak adlandırıldığı ,1990 yıllarında yaptığım konuşmalar sırasında o dönem yasamış yaşlılar tarafından bana söylenmiştir.

Anlatıklarına göre; Büyük Türbe`de askeri başlıklı Osmanlı tarzı mezarlıklar bulunmaktaydı.Ve bir metre yükseklikte bir duvarla korunmaktaydı.

Bu mezarlıklar daha sonra talan edildiği de söylemişlerdir.

Büyük Türbe ve Kücük Türbe oldugu iddia edilen alan

Tıpkı; mükemmel görüş açısı sebebi ile Filyos Antik Akronu‘nda olduğu gibi buraya da "Askeri Radar "konuşlandırılmıştı.

Görüş acıları çok iyi olan yerler Antik Çağlarda da kale veya gözetleme kuleleri olarak kullanılmıştır.

Bu türbelerden bahsedildikten sonra hep kafamda şu sorular dolaşmaya başladı.Burada askerlerin ne işi vardı ?

Aslında biz burada ki askerlerin varlığını 1900 yılların hemen başında açılan Çatalağzı-Gelik demiryolu hattının açılış fotoğrafından anlıyoruz.

Ayrıca;kömür ocaklarının olduğu her yerde Osmanlı askerinin de konuşlandığını biliyoruz. Eski takvim`e göre 93 Harbi olarak adlandırılan ; 1877-1878 yılları arasında yapılan Osmanlı-Rus Savaşı`da ve Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus gemilerin Zonguldak madenlerini bombaladığını biliyoruz. Bu neden ile görüş açısı olarak gemilerin gözlemlenebilecek en iyi noktanın Kilimli Tepesi olduğu muhakkak. Zaten II. Dünya Savaşı sırasında bu tepeye radar konması da aynı nedenledir.

Aslında bu toprağın korunması açısından baktığımız zaman, Antik Çağ’dan beri aynı tedbirlerin alındığı, aynı yerlerin kulanıldığı görünüyor.

Dermek ki ,tarihler boyunca çeşitli milletler, aynı ortak aklı kullanıyor.

Kilimli tepesinden Zonguldak Tarafi

Antik Çatalağzı`nda yerleşim yeri Kazköy civarında olduğu,Osmanlı döneminde ise Kazköy Sahili`nin “Çatal Ağız” olarak bahsedildiğini daha önce yazmıştık. Çatalağzı`nın şimdi ki yerleşim yerinin merkezi olan alan ise bataklık olduğu anlaşılıyor.Bu neden ile “bataklık biti” anlamına gelen Psylia`nın, neden bu bölgeye verildiği gayet iyi anlaşılabilir.

Bu bölgenin en eski yerleşim yeri “Tion” (Filyos) olduğuna göre ve bölgede burada tek kale bulunduğuna göre;kalenin görüş acısını da hesaba katarsak oldukça kısıtlı olduğu görünür. işin ilginç tarafı Filyos Akron`un Zonguldak tarafında ki görüş açısı, Kilimli Tepesi’ne kadardır.Bunu bizzat kendim test etmişimdir.Kale için en önemli unsur; denizden gelen saldırıdır.Bunun için de tedbir alınması gerekir.

Filyos Askeri Tepe ile Kilimli Askeri Tepe arasında ki mesafe ve görüş açısı.

İşte bu tedbirin, “ben” Kilimli Tepesi`nden alındığını, antik dönemlerde bu insanların bugünkü Çatalağzı`nın Yaka Mevki çevresinde yerleştiğini, eski mezarlıkların da bu sırta oluşturulduğunu düşünüyorum.Zira bu tepeye en kolay ulaşım, aşağı yukarı aynı rakımlarda olduğu için Yaka Mevki olduğunu söyleyebilirim.

Bütün bunlar bize ; bahsettiğimiz “Küçük Türbe” , “Büyük Türbe“ mezarlıklarının “neden” Çatalağzı`ndan 150 metre yukarıda bulunduğunu açıklıyor.

1940`li yıllardan sonra Çatalağzı asri mezarlığı bugünkü yerine yani aşağıya alındı.

Yani; özetle,Filyos Kalesi`nin gözetleme yeri olarak Kilimli Tepesi kullanılmış olabilir.Burada M.Ö ve MS Roma Dönemi`nde de Filyos Kalesi`nin kulesi olarak kullanılma olasılığı yüksek.

Kyslia ,Kilimli Tepesi`nin antik adı.Kilimli`nin ise diğer antik adları şöyledir.

Krenidai

Crenidibus,

Cuelinelli,

Crenides`dir

Crenides ; Yunanca`da “Pınarcık” anlamına gelir

Hayati YILMAZ

Zonguldak Tarih